Ibadat haji agak unik kerana memerlukan tempat khusus dan pada masa khusus. Ibadat haji dilaksanakan di sekitar Makkah dan masanya hanya dari 9 hingga 13 Zulhijjah sahaja setiap tahun, iaitu hanya lima hari.
Tempoh itu untuk melaksanakan semua perkara yang termasuk dalam wajib haji. Masa lebih pendek jika jemaah hanya melakukan rukun haji dan meninggalkan wajib haji.
Rukun Haji ialah perlakuan atau upacara yang mesti dilakukan dan menentukan sah atau batal haji yang dilakukan. Manakala wajib haji ialah perlakuan yang mesti dilakukan, dan sekiranya tidak dilakukan hajinya tetap sah tetapi wajib dibayar dam.
Rukun haji ialah niat mengerjakan haji serta ihram, wukuf di Arfah pada 9 Zulhijjah, tawaf Kaabah, sei, bercukur dan melakukan rukun itu secara tertib (mengikut susunan).
Manakala wajib haji ialah pertamanya niat ihram di miqat. Kedua, bermalam di Muzdalifah pada 10 Zulhijjah. Ketiga, melontar di Jamratul Aqabah pada 10 Zulhijjah. Keempat, bermalam di Mina pada malam 11, 12 dan 13 Zulhijjah. Kelima, melontar di ketiga jamrah pada 11, 12 dan 13 Zulhijjah. Dan, keenamnya ialah menjauhi daripada perkara yang dilarang semasa ihram.
Masa sekitar 40 hari yang diambil oleh jemaah haji kita adalah tempoh masa yang paling sesuai bagi ‘melengkapkan’ dan memberi peluang melakukan ibadat lebih lama di Makkah dan Madinah, selain masa berkaitan perjalanan.
Contohnya, jemaah haji kita akan berada di Madinah untuk sekurang-kurangnya lapan hari bagi memberi peluang bersembahyang di Masjid Nabi sekurang-kurangnya 40 waktu sembahayang. Sedangkan, berada dan bersembahyang di Masjid Nabi tidak termasuk dalam rukun dan wajib haji.
Ibadat haji hanya diwajibkan ke atas orang yang mampu. Maksud mampu di sini amat luas. Umumnya di kalangan masyarakat kita mengaitkan istilah mampu hanya pada soal kewangan.
Hakikatnya, mampu di sini merangkumi segala aspek berkaitan ke arah terlaksananya ibadat haji. Selain soal kewangan, perkara lain termasuk dalam konteks mampu ialah kesihatan, aman, keselamatan, kehendak undang-undang dan peluang.
Sesiapa yang tidak menunaikan ibadat haji disebabkan terhalang tidak mampu, maka tidak jatuh dosa terhadapnya. Umpamanya, seseorang yang telah cukup simpanannya untuk perbelanjaan ke Makkah, tidak berpeluang melakukannya disebabkan terpaksa menunggu giliran ditetapkan pihak berkuasa, maka orang itu tergolong sebagai tidak mampu untuk tahun berkenaan.
Dalam soal ini, sesiapa yang pernah menunaikan haji wajar memberi keutamaan kepada orang yang belum pernah. Terdapat orang yang berulang-ulang kali menunaikan haji, secara tidak langsung sebenarnya telah merampas atau menyekat hak orang yang belum pernah. Sedangkan ibadat haji hanya wajib dilakukan sekali sahaja dalam seumur hidup.
